Niska samoocena. Jak psychoterapia może pomóc?

Samoocena czy też poczucie własnej wartości stanowi uogólnioną postawę względem samego siebie. Składają się na nią wszystkie wyobrażenia, które sami mamy na swój temat oraz to co naszym zdaniem myślą o nas inni. W jaki sposób kształtuje się nasza samoocena? Skąd bierze się w nas głos wewnętrznego krytyka? I wreszcie w jaki sposób psychoterapeuta może pomóc w zwiększeniu poczucia własnej wartości?

Odzwierciedla ona ogólną ocenę własnej osoby. Nasze najwcześniejsze doświadczenia zostają zinternalizowane – stają się częścią tego kim jesteśmy i w jaki sposób wchodzimy w relacje z innymi ludźmi. Te wczesne wzory przygotowują grunt pod wszystko z czym przyjdzie nam się zmagać przez resztę naszego życia. Dlatego właśnie rozwój zdrowej samooceny jest tak ważny, dzięki niej będziemy w stanie podążać przez życie płynnie i spokojnie. Samoocena to osobisty osąd wartości, który wyraża się w podejściu człowieka do samego siebie. Zgodnie z poglądami Coopersmith najistotniejszym czynnikiem kształtującym samoocenę jest styl rodzicielski, czyli sposób w jaki wychowywali nas rodzice bądź opiekunowie. Spośród różnych elementów, które się na ów styl składają, największy wpływ na samoocenę dziecka ma akceptacja, ustanawianie jasnych granic dla zachowań dziecka, umożliwianie indywidualnej ekspresji i szanowanie wyjątkowej osobowości dziecka oraz jego punktu widzenia. Poczucie tożsamości stanowi zasadniczą pomoc w rozwoju dziecka jako odrębnej indywidualnej jednostki, poczucie kim ono jest i pewność jej/jego tożsamości. Poprzez zezwalanie dziecku na indywidualny rozwój, pozwalamy jego samoocenie wzrastać i rozwijać się.

Samoocena i wpływy rodzicielskie

Nasze doświadczenia z okresu dojrzewania mają wpływ na naszą samoocenę i nie przestają oddziaływać na kluczowe aspekty naszego dalszego rozwoju. Relacje z osobami bliskimi – rodzicami, nauczycielami, rówieśnikami, rodzeństwem oraz innymi osobami są szczególnie ważne dla naszego poczucia własnej wartości. Wiele z twoich obecnych przekonań odnośnie samego siebie stanowi odzwierciedlenie informacji, które usłyszałeś kiedyś od znaczących osób z twojego otoczenia. Jeśli zasadniczo słyszałeś pozytywne opinie, jest bardziej prawdopodobne że będziesz uznawał siebie za osobę wartościową, a twoja samoocena będzie zdrowa. Jeśli zwykle słyszałeś negatywne opinie na swój temat i byłeś krytykowany czy dewaluowany przez innych, prawdopodobnie będziesz się zmagał ze słabą samooceną. Zachowanie rodziców wpływa na rozwój samokontroli dziecka. Umiejętność panowania nad sobą wzrasta i z czasem obejmuje zdolność do podejmowania decyzji, przekonywania, tworzenia i utrzymywania relacji, radzenia sobie z porażkami i rozczarowaniami. Wszystkie te umiejętności zwrotnie wpływają na to jak bardzo szanujemy i lubimy samych siebie.

Niska samoocena może oznaczać bezustanny samokrytycyzm i zwątpienie w samego siebie, społeczny niepokój i izolację, stłumioną złość, samotność a nawet poczucie wstydu. Nasza samoocena rozwija się w okresie dzieciństwa a pewne doświadczenia mogą zakłócać jej rozwój, np.: poddawanie krytyce czy znieważanie przez rodziców lub opiekunów, zaniedbywania, konflikty z rówieśnikami, napiętnowanie z powodu szczególnego wyglądu czy zachowania, brak doświadczeń które sprzyjają rozwojowi pewności siebie i celu, lub brak pochwały za dokonania i osiągnięcia. Każdy z nas jest produktem rodziny, w której przyszedł na świat i społeczeństwa w którym żyje. W obrębie tych struktur bezustannie się uczymy, jesteśmy obserwowani i podlegamy wpływom innych osób oraz świata wokół nas. Nasza egzystencja zależy od chęci podporządkowania i posłuszeństwa do pewnego stopnia, lecz nasze późniejsze życie odkrywa do jakiego stopnia pozostaliśmy pod wpływem naszej uległości, konformizmu i innych społecznych czynników.

Niska samoocena

Każdy z nas posiada wewnętrzny krytyczny głos, ale u osób z niską samooceną głos ten jest bardziej donośny i krytyczny. Ta krytyka jest tak wpleciona w tkankę naszych myśli, że staje się akceptowaną częścią naszego życia, nie zatrzymujemy się nad tymi myślami, nie próbujemy ich podważać. Dlatego nie udaje nam się rozpoznać destrukcyjnego i bezustannego oddziaływania owej krytyki na nasze codzienne życie. Niska samoocena znajduje odzwierciedlenie w negatywnych myślach i stwierdzeniach na własny temat.

Twój wewnętrzny krytyk może:

  • Automatycznie cię obwiniać, gdy coś dzieje się nie po twojej myśli
  • Przypominać ci o twoich porażkach lecz nigdy nie przypomni o twoich dokonaniach
  • Wyolbrzymiać twoje słabości: „Jestem beznadziejny, nigdy nie potrafię niczego dokończyć, nigdy w niczym nie osiągnę sukcesu”
  • Stać za twoim niezdecydowaniem wynikającym z wyolbrzymionego lęku przed popełnieniem błędu
  • Uwewnętrzniać wszystko co postrzega jako negatywne
  • Zmniejszać twoją wiarę w siebie w obliczu nowych wyzwań.

Wyzwania dla samooceny

Nawet dobrze rozwinięta samoocena może stawać przed wyzwaniami, które niosą nagłe zmiany życiowe lub spostrzegane porażki, takie jak utrata pracy, zakończenie związku, kłopoty finansowe, a także wiele innych doświadczeń i wydarzeń, które mogą być przyczyną podważania naszego poczucia własnej wartości. Wszyscy staliśmy się świadkami, a wielu z nas doświadczyło konsekwencji obecnego spowolnienia ekonomicznego, które owocuje wysokim bezrobociem, emigracją zarobkową i finansowymi trudnościami. Brak zatrudnienia stanowi niespodziewane wyzwanie, które może wzbudzać przytłaczające poczucie bezradności obezwładniające naszą zdolność radzenia sobie. Niska samoocena ma swoje źródła w poczuciu braku kontroli nad sytuacją. W naszym życiu pojawiają się dodatkowe presje. Ucząc się radzić sobie z tymi wyzwaniami ostatecznie uzyskamy zdrowszą psychiczną równowagę. Możliwe że przyzwyczailiśmy się do polegania na opisie naszego życia zawodowego jako podstawy do uznania wartości naszego istnienia. Kiedy nauczymy się polegać na samych sobie w tej ocenie, możemy rozwinąć lepsze i stabilniejsze poczucie własnej wartości i samoakceptacji.

Samooskarżanie stanowi zniekształcony sposób myślenia, nawyk który manifestuje się poprzez obwinianie się o wszystko bez względu na to, czy rzeczywiście ponosimy winę czy nie. Samooskarżanie pomija wszystkie zalety jakie posiadasz, twoje dokonania i osiągnięcia w życiu. Zaniżamy wartość naszych osiągnięć, uznajemy że są nieznaczące i w rezultacie koncentrujemy się na tym, w jaki sposób zawiedliśmy w pewnych aspektach naszego życia. W ten właśnie sposób nasze myśli i spostrzeżenia mogą zostać zniekształcone i błędnie zinterpretowane. Nasze stany emocjonalne, fizyczne reakcje oraz poziom stresu mogą mieć wpływ na to, jak dana osoba czuje się ze swoimi osobistymi umiejętnościami w konkretnej sytuacji. Nie tyle ważna jest tu jednak czysta intensywność emocjonalnych czy fizycznych reakcji, lecz to jak są one spostrzegane i interpretowane.

Jak psychoterapia może pomóc?

Psychoterapia zapewnia wsparcie w chwilach wyzwań i niepewności. Pozwala osobie wyrażać, możliwe że po raz pierwszy w życiu, myśli, uczucia, emocje i rozwijać zasoby oraz umiejętności ułatwiające dalsze życie. To umożliwia osobie korzystającej z terapii poczucie akceptacji i wsparcia w momentach wyrażania uczuć i emocji oraz okazję do mówienia o wszystkim, co stanowi przedmiot ich zmartwień. Terapeuta może pracować z kimś w celu zidentyfikowania przyczyn emocjonalnego chaosu, ponownej oceny negatywnych przekonań o sobie, rozwoju strategii radzenia sobie oraz ustanawiania celów dających osobie nowe siły oraz zaufanie pomagające w odzyskaniu kontroli. Większość osób potrafi określić cele, które pragnie osiągnąć oraz rzeczy które pragnie zmienić. Jednakże, mogą doświadczać braku motywacji i trudności w osiąganiu tych celów. Indywidualna psychoterapia może pomóc w zdrowieniu ze starych ran oraz rozwijać samoocenę oraz odwagę by ponownie próbować. Spostrzeganie samego siebie zmienia się w odpowiedzi na niezmienne zachęcanie i akceptację, tworząc nowe poczucie celu w życiu. Kiedy mówimy o sobie z akceptacją, w pozytywny o rozumiejący sposób, zaczynamy uznawać własny poziom samooceny. Z czasem, osoba może zaczęć rozpoznawać swój własny potencjał, własny potencjał oraz własne osiągnięcia. Krytyczny monolog wewnętrzny może mieć bardzo niszczący wpływ na sposób w jaki kierujemy własnym życiem. Poprzez eksplorację tego bezustannie negatywnego monologu oraz konfrontowanie go z poznawczymi zniekształceniami, możemy stworzyć trafniejszą i bardziej realistyczną samoocenę. Poprzez wprowadzanie poznawczo-restrukturyzujących technik, możemy rozpoznać negatywne zachowania, wyeliminować przeciwności oraz z większą łatwością osiągać cele skupiając się na rozwoju własnej samooceny oraz biegłości w kontaktach społecznych.

„Zdrowie psychiczne nie jest możliwe jeżeli rdzeń człowieka nie jest całkowicie akceptowany, kochany i szanowany przez innych i przez niego samego” (Abraham Maslow)

Karina Wiencelewska jest psychologiem, psychoterapeutą w trakcie certyfikacji. Potrzebujesz dodatkowych informacji na opisany temat lub pragniesz umówić się na konsultacje, zadzwoń: 514 725 256. Możesz też skontaktować się poprzez email gabinet@pomostkrakow.pl lub Skype karina.wiencelewska

Karina Wiencelewska

- psycholog,
psychoterapeuta

 

514 725 256

 

gabinet@pomostkrakow.pl